Avropa liderləri Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsinin dayandırılması ilə bağlı Kreml rəhbəri Vladimir Putin hökuməti ilə mümkün danışıqları nəzərdən keçirdikcə, mühüm bir sual gündəmə gəlib: Avropa bu danışıqlar üçün xüsusi nümayəndə seçməlidirmi?

Qaynarinfo "The New York Times”a istinadən xəbər verir ki, bundan əvvəl daha fundamental məsələ həll edilməlidir — Avropa ümumiyyətlə Rusiya ilə necə danışacaq?

Gözlənilir ki, Avropa İttifaqının 27 üzv ölkəsinin xarici işlər nazirliklərinin rəsmiləri gələn həftə Kiprdə keçiriləcək görüşdə Rusiya ilə mümkün danışıqları müzakirə edəcəklər. Burada əsas diqqət danışıqların hansı mövzulara yönələcəyi və Avropanın hansı "qırmızı xətləri” qoruyacağına ayrılacaq.

Adının açıqlanmasını istəməyən üç diplomat və iki rəsminin sözlərinə görə, həmin görüşdə xüsusi nümayəndənin təyin olunması ilə bağlı yekun qərar gözlənilmir. Bununla belə, Kreml ilə əlaqə üçün bir nəfərin və ya kiçik qrupun seçilməsi ideyası gündəmə gətirilə bilər.

Mövqedə ciddi dəyişiklik

Nəşr qeyd edir ki, son həftələrdə ən diqqətçəkən dəyişiklik Avropanın ümumiyyətlə Rusiya ilə danışıqları müzakirə etməyə başlamasıdır.

Avropa ölkələri 2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya tammiqyaslı hücumundan sonra Moskva ilə siyasi əlaqələrin əksəriyyətini dayandırmışdı. Uzun müddət Avropa liderləri bildirirdilər ki, Putin müharibəni dayandırmaqda ciddi maraqlı olmadığı üçün danışıqların vaxtı hələ çatmayıb.

Lakin bu siyasəti davam etdirmək getdikcə çətinləşir.

ABŞ vasitəçiləri aylardır müəyyən sülh planı üzərində işləyirlər, amma proses dəfələrlə dayanıb. Son vaxtlar isə ABŞ və İsrailin İrana qarşı birgə hücumları səbəbindən diqqət Yaxın Şərqə yönəlib.

Eyni zamanda, Avropa mühüm danışıqlarda masada yer almadığından, Vaşinqtonun Avropa maraqlarını nə dərəcədə nəzərə aldığına dair ciddi şübhələr yaranıb.

Bu səbəbdən Avropa liderləri Moskva ilə birbaşa danışıq yollarını nəzərdən keçirirlər ki, Ukraynada müharibənin dayandırılması üzrə mümkün razılaşma həm Kiyev, həm də bütövlükdə Avropa üçün qəbulolunan olsun.

Avropada getdikcə daha çox hesab olunur ki, təsir imkanlarını artırmaq üçün gələcək danışıqlarda vahid mövqedən çıxış etmək lazım olacaq.

"Burada əsas məsələ Avropanın ABŞ-a qarşı hiss etdiyi fundamental etimadsızlıq və qeyri-müəyyənlikdir”, deyə "Eurasia Group”un Avropa üzrə idarəedici direktoru Müctəba Rəhman bildirib.

Avropa nümayəndəsi ideyası

Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Antoniu Koşta mayın 7-də bildirib ki, "uyğun vaxt gəldikdə” Rusiya ilə danışıqları təşkil etməyin ən yaxşı yolunu tapmaq üçün Avropa liderləri ilə məsləhətləşmələr aparır.

Koşta vurğulayıb ki, Avropa ABŞ rəhbərliyindəki sülh prosesinə mane olmamalıdır. Bununla belə, o qeyd edib ki, Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski ilə Avropanın danışıqlarda iştirakını müzakirə edib.

Mayın 14-də Finlandiya prezidenti Aleksandr Stubb Litva televiziyasına müsahibəsində bildirib ki, Rusiyanın döyüş meydanındakı uğursuzluqları fonunda Avropanın danışıqlara birbaşa qoşulma vaxtı "yaxınlaşır”.

"Əgər masada yoxsunuzsa, sizi həmin masada yeyəcəklər. Məncə, müəyyən dialoqa başlamaq daha yaxşıdır”, deyə Stubb vurğulayıb.

Daha sonra Zelenski də Koşta ilə Avropa üçün xüsusi nümayəndənin vacibliyini müzakirə etdiyini təsdiqləyib.

Kremlin mövqeyi dəyişir

Kreml rəsmi olaraq Ukrayna münaqişəsi ilə bağlı istənilən ölkə ilə danışıqlara açıq olduğunu bəyan edib. Lakin Moskvada uzun müddət hesab olunurdu ki, əsas danışıqlar yalnız Vaşinqtonla aparılmalıdır. İndi isə vəziyyət dəyişməyə başlayıb.

ABŞ rəhbərliyindəki danışıqlar prosesində irəliləyiş dayanıb. Vaşinqton daha çox Yaxın Şərq və digər problemlərlə məşğuldur. Bu arada Avropa Ukraynanın əsas dəstəkçisinə çevrilib və Kiyevin hərbi ehtiyacları üçün 90 milyard avroluq kredit ayırıb.

Moskva artıq Avropa nümayəndəsi ilə danışıqlara açıq olduğunu göstərir.

"Qoy avropalılar özlərinin etibar etdiyi və bizim haqqımızda xoşagəlməz açıqlamalar verməyən lider seçsinlər”, deyə Putin mayın əvvəlində keçirilən mətbuat konfransında bildirib.

Kremlə yaxınlığı ilə tanınan Moskva qəzetinin baş redaktoru Konstantin Remçukov isə bildirib ki, hazırda Avropanın Ukrayna üzərində Vaşinqtondan daha çox təsiri var və bu, Rusiyanın Avropa ilə danışıqlara marağını izah edir.

"Konfliktin ilin sonuna qədər başa çatmalı olduğunu düşünən nüfuzlu şəxslər var. Amma müharibəni sadəcə dayandırmaq mümkün deyil, çünki Ukrayna indi əvvəlkindən daha çox Qərbi Avropanın, xüsusilə Almaniya və Böyük Britaniyanın himayəsi altındadır”, deyə Remçukov bildirib.

Bununla belə, Rusiyada hələ də Avropa ilə danışıqlara qarşı çıxan qüvvələr mövcuddur.

Avropanı kim təmsil edə bilər?

Bütün Avropa liderləri Rusiya ilə danışıqların asan olacağına inanmır.

"Rusiyanın yanaşması belədir: döyüş meydanında əldə edə bilmədiklərini danışıqlar masasında tələb etməyə gələcəklər”, deyə Estoniyanın baş naziri Kristen Mixal bildirib.

Hazırda Avropanın vahid nümayəndə seçib-seçməyəcəyi və Rusiyanın həmin şəxslə necə işləyəcəyi məlum deyil. Bununla belə, artıq mümkün namizədlərlə bağlı müxtəlif ehtimallar irəli sürülür.

Ən çox hallanan adlardan biri Antoniu Koştadır. Son həftələrdə mediada İtaliyanın keçmiş baş naziri və Avropa Mərkəzi Bankının sabiq rəhbəri Mario Draqi, Almaniyanın keçmiş kansleri Angela Merkel və Finlandiya prezidenti Aleksandr Stubbun da adları çəkilir.

Avropalı diplomatlar və rəsmilər bildirirlər ki, bu mövzuda müzakirələr hələ ilkin mərhələdədir və səsləndirilən adlar yalnız hipotetik xarakter daşıyır.

Putin isə Almaniyanın keçmiş kansleri Gerhard Şröderin Avropanın mövqeyini təmsil edə biləcəyini deyib. Lakin Avropa liderləri Şröderin Kremlə yaxınlığı səbəbindən bu ideyanı qəti şəkildə rədd ediblər.

Analitiklər hesab edirlər ki, Putinin alman dilində danışması və vaxtilə Şərqi Almaniyada DTK əməkdaşı kimi çalışması səbəbindən Almaniyadan namizəd təklif etməsi təsadüfi deyil.

Aydın