"Günəş günü" sirri: Antik Romadan qalan ən qədim tam tarix qeydi

Qaynarinfo xəbər verir ki, daş üzərinə həkk olunmuş ifadələr tarixdə həm günü, həm ayı, həm də həftənin gününü ehtiva edən ilk tam qeyd olma xüsusiyyətini daşıyır. Keçmişdən qalan bu sivil tarix imzası antik dünyanın zamanı necə ölçdüyünə dair qiymətli bir sübut kimi qiymətləndirilir.

Sözügedən yazı araşdırıldıqda İmperator Neron və Kossus Lentulusun konsulluq etdiyi dövrdən bəhs olunduğu görünür. Bu siyasi detal yazının miladi 60-cı ilə aid olduğunu təsdiqləməyə kömək edib. Romalıların istifadə etdiyi təqvim sistemi müasir sistemə uyğunlaşdırıldıqda 6 fevral miladi 60-cı il tarixi ortaya çıxır. Yazını xüsusi edən əsas detal isə "dies Solis” ifadəsidir. Azərbaycan dilinə tərcümədə "Günəş günü” mənasını verən bu ifadə bu gün bazar gününə uyğun gəlir. Beləliklə, həftənin gününün qeyd edildiyi ən qədim sivil tarix qeydi bu sütunda aşkarlanmış olur.

Müasir riyazi hesablamalar aparıldıqda miladi 60-cı ilin 6 fevral tarixinin əslində çərşənbə gününə düşdüyü müəyyən edilib. Bu isə həmin yazını edən şəxsin səhv edib-etmədiyi, yoxsa fərqli bir təqvim sistemindən istifadə edib-etmədiyi sualını gündəmə gətirir. Tarixçilər və dil mütəxəssisləri bu uyğunsuzluğu izah etmək üçün iki əsas nəzəriyyə üzərində dayanır. Bəzi mütəxəssislərə görə bu, səhv deyil, günün başlanma vaxtı ilə bağlı fərqli bir anlayışın nəticəsidir. Antik dövrdə bəzi icmalar günü gün doğumu ilə deyil, gün batımı ilə başlayırdı və bu fərq hesablamalarda bir neçə günlük sürüşmələr yarada bilirdi.

Həftənin yeddi günə əsaslanan sistem kimi standartlaşması həmin dövrdə hələ yeni bir inkişaf idi. Romalılar ənənəvi olaraq "nundinae” adlanan doqquz günlük bazar dövriyyəsini izləyirdilər, astroloji təsirlərlə formalaşan yeddi günlük sistem isə tədricən yayılırdı. Gün adları isə o dövrdə tanınan yeddi səma cisminə — Günəş, Ay, Mars, Merkuri, Yupiter, Venera və Saturna əsaslanırdı. Bu keçid mərhələsində müxtəlif bölgələrdə fərqli gün hesablamalarının olması mümkündür.

Pompeydəki bu sadə yazı insanların zamanı yalnız yaşamaqla kifayətlənməyib, onu bölmələrə ayıraraq qeyd altına alma ehtiyacının ən aydın nümunələrindən biri kimi tarixə düşüb.