Roma Papasının tam rəsmi titulu belədir: Roma yepiskopu, Məsihin vikarisi, Həvarilər knyazının varisi, Allahın qullarının qulu. Bu, onun tarixi nüfuzunu göstərən təsirli titul hesab olunur. Lakin bu nüfuz dərhal formalaşmayıb və uzun tarixi prosesin nəticəsidir.

Qaynarinfo xarici mediaya istinadən birinci Roma Papasının kim olduğu, papalığın necə güc qazandığı və pravoslav xristianların niyə onu qəbul etmədiyi barədə məqaləni təqdim edir.

Erkən xristianlıq dövrü və ilk Roma yepiskopları

Xristianlığın ilk əsrlərində kilsə vahid mərkəzə tabe deyildi və müxtəlif regional mərkəzlər mövcud idi: Konstantinopol, İsgəndəriyyə, Antioxiya, Yerusəlim və Roma.

Hər bir mərkəzin öz teoloji ənənəsi və ruhani hazırlıq məktəbləri var idi. Məsələn, II əsrin sonlarında İsgəndəriyyədə ilk xristian tədris məktəblərindən biri - İsgəndəriyyə katexetik məktəbi yaranmışdı.

O dövrdə bu kilsələr bir-birinə tabe deyildi və bərabər statusda fəaliyyət göstərirdi. "Papa” sözü isə IV əsrə qədər müxtəlif yüksək rütbəli ruhani şəxslərə müraciət üçün istifadə olunurdu, sonradan yalnız Roma yepiskopu üçün sabitləşib.

Roma kilsəsinin idarə olunması uzun müddət kollektiv ruhani şura tərəfindən həyata keçirilirdi. Bəzi tarixçilərə görə, vahid rəhbərlik ideyası daha çox doktrinal mübahisələrin həlli üçün formalaşıb.

Roma imperatoru Konstantinin xristianlığı leqallaşdırmasından sonra IV əsrdə kilsənin təsiri sürətlə artdı. Roma yepiskopları imperiya siyasəti ilə daha sıx əlaqəyə girdi.

Papa I Lev Roma kilsəsinin xüsusi statusu ideyasını gücləndirdi və bu, Müqəddəs Pyotra aid edilən "Sən Petrussan və bu qayanın üzərində kilsəmi quracağam” ifadəsi ilə əsaslandırıldı.

Qərbi Roma imperiyası süqut etdikdən sonra papalar həm dini, həm də siyasi nüfuz qazandılar. 800-cü ildə Papa III Lev Karl Böyüyü imperator elan etməklə bu təsiri daha da gücləndirdi.

Sonrakı əsrlərdə papalıq Avropa siyasətinin əsas institutlarından birinə çevrildi.

Niyə pravoslavlar Papanı qəbul etmir?

Zamanla papaların siyasi proseslərə daha çox qarışması onların dini nüfuzuna təsir etdi. XIV–XV əsrlərdə eyni vaxtda bir neçə Papa iddiasının ortaya çıxması (Qərb parçalanması) papalığın nüfuzunu zəiflətdi.

1869–1870-ci illərdə Birinci Vatikan Şurası Papa məsumluğu doqmasını qəbul etdi. Bu isə həm protestantlar, həm də bəzi katolik qrupları tərəfindən qəbul olunmadı.

Pravoslav teologiyasında isə əsas fikir ondan ibarətdir ki, erkən kilsə mərkəzləşmiş monarxiya deyil, bərabər yerli kilsələr birliyi idi. Buna görə Roma yepiskopu hörmətli patriarx kimi tanınsa da, bütün kilsənin vahid rəhbəri kimi qəbul edilmir.

Konstantinopolun paytaxt olması ilə birlikdə Konstantinopol patriarxlığının təsiri artdı və Şərq xristian ənənəsi ayrıca inkişaf etdi.

Bu gün katoliklər və pravoslavlar arasında dialoq davam edir və tərəflər aralarındakı tarixi fərqləri azaltmağa çalışırlar.

Aydın