İsveçin Lund Universitetinin mütəxəssisləri transfuziologiyada mühüm irəliləyiş əldə edərək standart qan qrupu testlərinin niyə bəzən səhv nəticə verə biləcəyini izah ediblər.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "SciTechDaily” nəşri məlumat yayıb.

Qan qrupları eritrositlərin səthində yerləşən antigenlərlə müəyyən olunur. Bu antigenlər immun sisteminə "öz” və "yad” hüceyrələri ayırmağa kömək edir. Məqalədə qeyd olunur ki, əvvəllər alimlər eyni qan qrupuna malik insanlarda bu molekulların miqdarının niyə min dəfə fərqlənə bildiyini izah edə bilmirdilər.

Lund Universitetinin professoru, transfuziologiya üzrə mütəxəssis Martin L. Olsson bu barədə deyib: "Bu vacibdir, çünki əgər hüceyrədə minlərlə və ya hətta milyonlarla molekul əvəzinə yalnız bir neçə yüz qan qrupu molekulu varsa, uyğunluq testində bu fərq nəzərdən qaça bilər və bu da qan köçürülməsinin təhlükəsizliyinə təsir edir”.

Genetik "açarlar”

Məlumata görə, tədqiqatçılar xüsusi zülalları – transkripsiya faktorlarını müəyyən ediblər. Bu faktorlar genlərin aktivliyini tənzimləyən molekulyar açar kimi fəaliyyət göstərir. Məhz onlar CR1 zülalının aşağı səviyyəsi ilə xarakterizə olunan və yalnız təxminən 1% insanlarda rast gəlinən Helgeson adlı nadir qan qrupu variantına cavabdehdir.

Tədqiqatın həmmüəllifi Cill Stori kəşfin tarixçəsini belə izah edib: "1970-ci illərdə Minneapolisdə tibb laboratoriyasında çalışan Marqaret Helgeson qan köçürülməsinə ehtiyacı olan xəstə üçün uyğun qan tapmağa çalışırdı. Bütün səylərə baxmayaraq, uyğun qan tapmaq mümkün olmadı. O, çıxılmaz vəziyyətdə öz qanını yoxladı və təəccüblə uyğunluq aşkar etdi”.

Təkamül qorunması

Aspiran t Qloriya Vu tərəfindən hazırlanmış hesablama sistemi vasitəsilə alimlər qan qruplarına aid 33 gen üzrə təxminən 200 bağlanma sahəsini analiz ediblər. Məlum olub ki, Helgeson variantı transkripsiya faktorunun DNT-də bağlanmalı olduğu sahədə baş verən dəyişikliklə bağlıdır.

Maraqlıdır ki, bəzi molekulların qanda aşağı səviyyədə olması sadəcə nasazlıq deyil, həm də müdafiə mexanizmi ola bilər. Tədqiqatçılara görə, bu genetik variant Cənub-Şərqi Asiya əhalisində daha çox rast gəlinir, çünki bu xüsusiyyət bəzi parazitlərin orqanizmə daxil olmasını çətinləşdirir.

Olsson əlavə edib: "İndi bu gen sadəcə fəaliyyətsiz kimi görünür. Bizim araşdırmamız da göstərdi ki, bu variant Taylandlı donorlar arasında İsveç donorlarına nisbətən daha çoxdur. Bu da məntiqlidir, çünki əvvəlki tədqiqatlar göstərir ki, CR1 səviyyəsinin aşağı olması malyariyaya qarşı qoruyucu təsir göstərə bilər”.

Alimlər gələcəkdə bu məlumatlardan istifadə edərək laborator analizləri və qan köçürmələrinin daha təhlükəsiz olmasını təmin edən yeni DNT çipləri hazırlamağı planlaşdırırlar.

Aydın