Qaynarinfo xəbər verir ki, şirkət yeraltında qurulacaq pilot nüvə reaktoru layihəsi üçün planlaşdırılan üç məlumat quyusundan birincisinin qazılmasına başladığını bildirib.

Bu addım "Gravity” adlı kiçik modul reaktorun hazırlanması üçün mühüm mərhələ hesab olunur. Sistem təxminən 15 meqavat elektrik enerjisi (MWe) istehsal etməyi hədəfləyir. Reaktorun isə yer səthindən təxminən bir mil (1,6 kilometr) dərinlikdə işləməsi nəzərdə tutulur.

Kanzasda ilk qazma işləri

İlk quyu ABŞ-ın Kanzas ştatındakı Great Plains Industrial Park ərazisində qazılır. Mütəxəssislər təxminən 6 min fut (təxminən 1,8 km) dərinliyə qədər qazma aparmağı planlaşdırırlar. Quyunun diametri isə təxminən 20 santimetr olacaq.

Bu mərhələdə şirkət üç əsas istiqamətdə məlumat toplamağı planlaşdırır:

* yeraltı süxur quruluşu

* yeraltı suyun hərəkəti

* istilik xüsusiyyətləri

Toplanacaq məlumatlar reaktorun son mühəndislik dizaynının müəyyənləşdirilməsində istifadə olunacaq.

"Deep Fission" şirkətinin baş icraçı direktoru Liz Müller bildirib ki, ilk qazma layihə üçün mühüm dönüş nöqtəsidir. Onun sözlərinə görə, bu addım ideyanın konsept mərhələsindən real tikinti mərhələsinə keçdiyini göstərir.

Böyük atom stansiyaları əvəzinə yeraltı sistem

Şirkətin təklif etdiyi dizayn klassik nüvə elektrik stansiyalarından xeyli fərqlənir. "Deep Fission" reaktoru yerin dərin qatlarında yerləşdirərək yerüstündə böyük beton konstruksiyalara olan ehtiyacı azaltmağı planlaşdırır.

Sistem iki əsas prinsipə əsaslanır.

Təbii təzyiq

Reaktor təxminən bir mil dərinlikdə yerləşəcək. Üst hissədəki su sütunu təbii şəkildə təxminən 160 atmosfer təzyiq yaradacaq. Bu isə bahalı təzyiq qablarına olan ehtiyacı azalda bilər.

Təbii qoruma

Reaktorun ətrafındakı qalın süxur qatları təbii qoruyucu rolunu oynayacaq. Milyardlarla ton süxur həm radiasiya qalxanı, həm də əlavə təhlükəsizlik təmin edəcək. Bu yanaşma sayəsində stansiyanın yerüstündə tutduğu sahə də xeyli azalacaq.

Yanacaq müqaviləsi və yeni investisiya

"Deep Fission" son dövrlərdə bir sıra mühüm addımlar da atıb. Şirkət zənginləşdirilmiş uran tədarükü üçün "Urenco USA" ilə müqavilə bağlayıb. Yanacaq ABŞ-ın Eunice şəhərində yerləşən uran zənginləşdirmə müəssisəsindən təmin ediləcək. Bu yanacaq sınaq və nümayiş reaktorlarında istifadə olunacaq.

Layihə əlavə olaraq 80 milyon dollarlıq yeni investisiya da cəlb edib. Şirkət bu vəsaiti istehsal imkanlarını genişləndirmək üçün istifadə etməyi planlaşdırır. Xüsusilə məlumat mərkəzləri və elektrik şəbəkələri əsas hədəf sahələr kimi göstərilir.

Eyni ərazidə yüzlərlə reaktor qurmaq mümkündür

Sistem modul quruluşlu olduğundan miqyasın böyüdülməsi nisbətən asandır. Bir qazma quyusu 15 MWe elektrik enerjisi istehsal edir. Lakin şirkətin planı daha böyükdür.

Eyni ərazidə 100 reaktor qurulduğu halda ümumi istehsal gücü 1,5 qiqavata çata bilər. Bu isə böyük sənaye zonaları və ya iri məlumat mərkəzləri üçün kifayət qədər enerji deməkdir.

Şirkət həmçinin bildirir ki, bu texnologiya ənənəvi nüvə elektrik stansiyaları ilə müqayisədə tikinti xərclərini 70–80 faiz azalda bilər.

Hədəf: 2026-cı ildə kritik mərhələ

Layihə ABŞ Enerji Nazirliyinin həyata keçirdiyi Reactor Pilot Program çərçivəsində inkişaf etdirilir. Proqramın məqsədi yeni nəsil reaktorların 4 iyul 2026-cı il tarixinə qədər kritik mərhələyə çatdırılmasıdır.

"Deep Fission" hazırda üç quyudan toplanacaq yeraltı məlumatları analiz edəcək. Bu məlumatlar həm son mühəndislik dizaynını, həm də rəsmi icazə proseslərini müəyyənləşdirəcək. Şirkətin uzunmüddətli məqsədi isə sistemi kommersiya istifadəsinə təqdim etməkdir.

Aydın