Yaponiyada əsasən sualtında yerləşən Kikai kalderası kimi supervulkanların yenidən püskürməsinə səbəb olan proseslər barədə çox az məlumat var və buna görə də bu hadisələri proqnozlaşdırmaq çətindir. Alimlər müəyyən ediblər ki, Holosen dövrünün ən böyük vulkan püskürməsi ilə əlaqəli maqmatik rezervuar yenidən dolmağa başlayıb.

Kobe Universitetinin tədqiqatçılarının rəhbərliyi ilə aparılan bu kəşf Yaponiyanın Kikai kalderası üzərində aparılan araşdırmalar nəticəsində əldə edilib. Nəticələr supervulkan sistemlərinin, məsələn, ABŞ-dakı Yelloustan və İndoneziyadakı Toba kimi nəhəng kalderaların zamanla necə inkişaf etdiyini anlamağa yeni imkanlar yaradır və gələcək püskürmələrin proqnozlaşdırılmasını yaxşılaşdıra bilər.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "ScienceDaily" yazır.

Bəzi vulkan püskürmələri o qədər güclü olur ki, çıxan maqma Nyu-Yorkdakı Mərkəzi Parkı 12 kilometr qalınlığında qatla örtə bilər. Belə hadisələrdən sonra səth çökərək geniş və nisbətən dayaz krater – kaldera əmələ gətirir. Məşhur nümunələrə Yelloustan (ABŞ), Toba (İndoneziya) və böyük ölçüdə sualtında yerləşən Kikai kalderası daxildir.

Kikai son dəfə 7300 il əvvəl püskürüb və bu hadisə Holosen dövrünün ən güclü vulkan püskürməsi hesab olunur. Alimlər bu sistemlərin yenidən aktivləşə biləcəyini bilsələr də, bu prosesin necə baş verdiyi hələ də kifayət qədər öyrənilməyib. Kobe Universitetindən geofizik Nobukazu Seama bildirib: "Belə nəhəng püskürmələrin necə baş verdiyini anlamaq üçün bu qədər böyük magma kütləsinin necə toplandığını başa düşməliyik".

Sualtı seysmik görüntüləmə maqmatik sistemi üzə çıxarıb

Kikai kalderasının sualtında yerləşməsi tədqiqatlar üçün unikal üstünlük yaradır. Seama qeyd edib: "Sualtı yerləşmə bizə genişmiqyaslı sistemli araşdırmalar aparmağa imkan verir".

Yaponiyanın Dəniz Yer Elmləri və Texnologiyaları Agentliyi (JAMSTEC) ilə birgə işləyən qrup pnevmatik silahlar vasitəsilə idarə olunan seysmik siqnallar yaradıb, dəniz dibində yerləşən seysmometrlərlə isə bu dalğaların Yer qabığında necə yayıldığını izləyib. Bu yanaşma kalderanın altındakı strukturların dəqiq xəritəsini çıxarmağa imkan verib.

Nəticələri "Communications Earth & Environment” jurnalında dərc edilən araşdırma, qədim püskürmə zonasının altında böyük maqma ilə zəngin sahənin mövcudluğunu təsdiqləyib. Tədqiqatçılar rezervuarın ölçüsünü və formasını müəyyənləşdirib, həmçinin onun keçmiş aktivliklə əlaqəsini ortaya çıxarıblar. Seama bildirib: "Ölçüsü və yerləşməsinə görə aydın olur ki, bu, əvvəlki püskürmə zamanı mövcud olmuş eyni maqmatik rezervuardır".

Təzə maqma inyeksiyaları prosesi idarə edir

Hazırda mövcud olan maqma əvvəlki püskürmənin qalığı kimi görünmür. Alimlər son 3900 il ərzində kalderanın mərkəzində lava qübbəsinin formalaşmasını müşahidə ediblər. Kimyəvi analizlər göstərir ki, bu yeni material əvvəlki püskürmə zamanı çıxan maddədən fərqlidir.

"Bu o deməkdir ki, hazırda lava qübbəsinin altındakı maqmatik rezervuarda olan magma, ehtimal ki, yenidən daxil olmuş (inyeksiya olunmuş) magmadır", deyə Seama qeyd edib.

Bu nəticələr kaldera vulkanlarının maqmatik sistemlərinin zamanla necə yeniləndiyini izah edən daha geniş modeli dəstəkləyir.

Yelloustan və gələcək püskürmələr üçün əhəmiyyəti

Təklif olunan yenidən maqma inyeksiyası modeli Yelloustan və Toba kimi digər böyük kalderalar altında müşahidə olunan dayaz maqmatik sistemlərlə də uyğunluq göstərir. Seama bu araşdırmanın alimlərə böyük püskürmələrdən sonra maqma dövranının necə inkişaf etdiyini daha yaxşı anlamağa kömək edə biləcəyini bildirib.

O, yekunda vurğulayıb: "Biz bu tədqiqatda çox faydalı olduğunu göstərən metodları təkmilləşdirərək yenidən magma inyeksiyası prosesini daha dərindən anlamaq istəyirik. Son məqsədimiz gələcəkdə mümkün nəhəng vulkan püskürmələrinin kritik əlamətlərini daha dəqiq izləyə bilməkdir".

Aydın