Nüvə enerjisi mövzusu gündəmə gələndə, bir çox insanın ağlına ilk olaraq nüvə silahları və onlardan doğa biləcək müharibələr gəlir. Amma həqiqət budur ki, nüvə enerjisi həm də dünyada bir çox ölkədə gündəlik istifadə olunan elektrik enerjisini təmin edir. Bu sahədə hansı ölkənin daha çox nüvə enerjisi istehsal etdiyinə gəldikdə isə, ABŞ açıq üstünlük sahibidir.

Qaynarinfo-nun ABŞ Enerji İnformasiya Administrasiyasına istinadən məlumatına görə, Amerika 2024-cü ildə təxminən 782 gigavat-saat (GV) nüvə enerjisi istehsal edib. Bu, ölkənin ümumi elektrik istehsalının təxminən 19%-ni və dünya nüvə enerjisinin təxminən 30%-ni təşkil edir. Müqayisə üçün, Çin 2023-cü ildə yalnız 433 GV enerji istehsal edib ki, bu da ölkənin ümumi elektrik istehsalının 5%-ni təşkil edir. Rusiya isə 271 GV ilə daha aşağı göstəriciyə malik olsa da, bu ölkənin elektrik istehsalının təxminən 19%-ni təşkil edir.

ABŞ-da 54 nüvə elektrik stansiyasında 94 reaktor fəaliyyət göstərir və onların ümumi quraşdırılmış gücü 97 gigavatdır. Çin 57 reaktorla 55 GV, Rusiya isə 36 reaktorla 27 GV gücə malikdir. Bu göstəricilər, ABŞ-ın həm reaktor sayı, həm də nüvə enerjisi istehsalı baxımından digər ölkələrə müqayisədə üstün olduğunu göstərir. ABŞ nüvə enerjisi istehsalına 1950-ci illərdən başlayıb və infrastrukturu digər ölkələrə nisbətən ən uzun müddət fəaliyyət göstərir.

Nüvə enerjisində ABŞ, Çin və Rusiya ilk dörd ölkə arasında olsa da, Fransanı da unutmaq olmaz. ABŞ-dan sonra ikinci yerdə olan Fransa, 2025-ci ildə 22 dəqiqə ərzində davamlı füzyon reaksiyası həyata keçirərək nüvə texnologiyasında irəliləyişini göstərib. Fransada Çinə bənzər 55 reaktor olsa da, onların ümumi quraşdırılmış gücü 63 GV təşkil edir. 2023-cü ildə Fransa 320 GV-dan çox enerji istehsal edib ki, bu da ölkənin elektrik istehsalının təxminən 65%-ni təşkil edir. Bu göstərici onu ABŞ-dan daha yüksək edir və Fransanı nüvə enerjisindən ən çox istifadə edən ölkəyə çevirir.

Nüvə enerjisinə tələbat yüksəkdir, çünki onun istehsal gücü həm kömür, həm də təbii qazdan üstündür. Nüvə reaktorlarının baxım və yanacaq doldurulması digər enerji mənbələrinə nisbətən daha az tələb olunur, bu da stansiyaların uzun müddət fasiləsiz işləməsinə imkan verir. Bundan əlavə, nüvə enerjisi daha təmizdir və ölkələrin emissiyaları azaltmasına kömək edir.

Lakin nüvə enerjisi ciddi ekoloji risklər də daşıyır. Nüvə elektrik stansiyaları zərərli radioaktiv tullantılar istehsal edir ki, bu da yaxın ərazilərdə yaşayan insanlar üçün on illər boyu təhlükə yarada bilər. Reaktorlar potensial partlayış və ya qəzaya qarşı tam təhlükəsiz deyil. Buna görə də müasir təhlükəsizlik sistemləri və sərt tənzimləmələr potensial fəlakətlərdən qorunmaq üçün əsas tədbirlərdir.

Günay