Adətən ağcaqanadlar xəstəlik yayır, lakin Çin alimləri qeyri-adi ideya irəli sürüblər – bu həşəratlardan yarasaları immunlaşdırmaq üçün vaksin daşıyıcısı kimi istifadə etmək.

Qaynarinfo xəbər verir ki, "Science Advances” jurnalında dərc olunan tədqiqatda alimlər tüpürcəyində quduzluq və Nipah virusuna qarşı vaksin olan ağcaqanadlarla aparılan eksperimentləri təsvir ediblər. İmmunitet ya ağcaqanad dişləməsi zamanı, ya da yarasaların bu həşəratları yeməsi ilə ötürülə bilər.

Tədqiqatçılar bildirirlər ki, bu yanaşma mühüm problemi həll edə bilər: böyük koloniyalar halında mağaralarda yaşayan və insan üçün təhlükəli viruslar daşıyan uçan məməliləri necə vaksin etmək.

Yarasalar Nipah, quduzluq, Ebola və bəzi koronaviruslar da daxil olmaqla bir çox patogenlərin təbii daşıyıcılarıdır. İnsan fəaliyyətinin onların yaşayış mühitinə müdaxiləsi bu xəstəliklərin insanlara və ev heyvanlarına keçmə riskini artırır.

Alimlərin fikrincə, viruslarla onların təbii daşıyıcılarında mübarizə aparmaq zoonoz xəstəliklərin yayılma riskini azalda bilər.

Tədqiqat qrupu zəiflədilmiş "Vesicular stomatitis virus” əsasında vaksin hazırlayıb. Bu virus həm həşəratları, həm də məməliləri yoluxdura bilir və oxşar texnologiya artıq "Merck” şirkətinin Ebola vaksinində istifadə olunur.

Alimlər vaksinin ötürülməsi üçün iki üsulu sınaqdan keçiriblər. Birinci halda "Aedes aegypti” növündən olan ağcaqanadlar vaksinli qanla qidalandırılıb. Vaksin onların tüpürcək vəzilərində çoxalaraq dişləmə zamanı və ya yarasalar tərəfindən yeyildikdə ötürülə bilir.

Laboratoriya şəraitində bu cür ağcaqanadlarla təmasda olan yarasalar və siçanlar hər iki virusa qarşı neytrallaşdırıcı anticisimlər formalaşdırıb. Quduzluq virusu ilə aparılan sınaqlarda isə sonradan yoluxdurulan bütün vaksin olunmuş heyvanlar sağ qalıb.

Nipah virusu ilə eyni test yüksək biotəhlükəsizlik laboratoriyasının olmaması səbəbindən aparılmayıb, lakin anticisim səviyyəsi oxşar olub.

Çin Elmlər Akademiyasından virusoloq Ayhua Çjen bildirib ki, məqsəd "ağcaqanadı faktiki olaraq vaksinasiya alətinə çevirməkdir”.

Alternativ vaksinasiya üsulu

Alimlər alternativ olaraq oral vaksinasiya üsulu da təklif edirlər. Bunun üçün yarasaları cəlb edən duzlu məhlulla doldurulmuş xüsusi içmə qurğularından istifadə edilə bilər.

Laboratoriyada bu məhlulu içən siçanlar və yarasalar da neytrallaşdırıcı anticisimlər formalaşdırıb.

Tədqiqat müəllifləri hesab edirlər ki, bu yanaşma vəhşi yarasa populyasiyalarının geniş miqyasda immunlaşdırılması və təhlükəli virusların insanlara keçmə riskinin azaldılması üçün istifadə oluna bilər.

Bununla belə, bəzi ekspertlər ideyanın praktik tətbiqinə şübhə ilə yanaşırlar. Vaksin daşıyan ağcaqanadların təbiətə buraxılması ciddi tənzimləmə və ekoloji qiymətləndirmə tələb edir.

Digər alimlər isə yarasaların immun sisteminin hələ tam öyrənilmədiyini qeyd edərək, belə vaksinin uzunmüddətli qoruma təmin edib-etməyəcəyinin qeyri-müəyyən olduğunu bildirirlər.

Sidney Universitetindən təkamül bioloqu və virusoloq Edvard Holms ideyanın texniki baxımdan maraqlı olduğunu, lakin real şəraitdə həyata keçirilməsinin çətin ola biləcəyini deyib.

Onun sözlərinə görə, əsas problem yarasalar deyil, insanların onların yaşayış mühitini məhv etməsi və vəhşi təbiətlə bağlı fəaliyyətlərin xəstəliklərin yayılma riskini artırmasıdır.

Aydın