Dörd il ərzində Rusiya Ukraynaya qarşı müharibəni hər addımında prioritet edib. Bu fokus ona işğalın uğursuz başlanğıcının nəticələrini düzəltməyə, cəbhədə təşəbbüsü ələ keçirməyə və Vaşinqton vasitəsilə sülh danışıqlarında tələbləri diktə etməyə imkan verib.

Qaynarinfo "The New York Times"a istinadən xəbər verir ki, bəzi qiymətləndirmələrə görə, 1,2 milyon rusiyalı həlak olub və ya yaralanıb. Vaşinqtondakı Strateji və Beynəlxalq Araşdırmalar Mərkəzinin məlumatına görə, döyüş meydanında təxminən 325 min hərbçi həyatını itirib. İqtisadçılar xəbərdarlıq edirlər ki, iqtisadiyyatın müharibəyə uyğun şəkildə qurulması ölkənin gələcəyini zəiflədir.

"Çox böyük vəsaitlər xərclənir – tanklar, mərmilər, bombalar, hərbi ödənişlər və s. – amma uzunmüddətli dəyəri yoxdur, inkişaf adlandırdığımız şeyə heç nə qatmır”, deyə Rusiyanın Mərkəzi Bankının sabiq rəsmisi, hazırda Berlində "Carnegie Russia Eurasia Center"in əməkdaşı Aleksandra Prokopenko bildirib.

Müharibədən əvvəl Rusiya stagnasiyaya, təbii sərvətlərdən asılılığa və demoqrafik geriləməyə məruz qalmışdı. 2022-ci il fevralın 24-dən sonra bu problemlər daha da dərinləşdi. Federal büdcənin təxminən 40%-i hərbi və təhlükəsizlik xərclərinə, əlavə 9%-i isə müharibəni maliyyələşdirmək üçün yaranan büdcə kəsirinin xidmətinə yönəldilir.

Rusiya milli rifah fondunu sürətlə boşaldır – Putin neft və qaz gəlirlərindən istifadə edərək yaratdığı "qara gün” maliyyə yastığı. Likvid ehtiyatlar müharibədən əvvəl 113 milyard dollar idisə, indi təxminən 55 milyard dollara düşüb. Çin və ABŞ süni intellekt və qabaqcıl texnologiyalara investisiya edərkən, Rusiya silahlanmaya fokuslanıb və qlobal innovasiya reytinqlərində geri qalır.

Müharibə Qərblə əlaqələri pozub. Xarici birbaşa investisiyalar kəskin azalıb, daxili investisiyalar yüksək faiz dərəcələri ilə məhdudlaşdırılır, bu da hərbi xərclərin yaratdığı inflyasiya təzyiqini azaltmaq üçündür. Ötən il neft və qaz gəlirləri qlobal qiymətlərin düşməsi və sanksiyalar səbəbindən təxminən dörddə bir azalıb.

Demoqrafik böhran güclənib. Bəzi proqnozlara görə, pessimist ssenari əsasında 2100-cü ilə qədər Rusiya əhalisi 100 milyondan aşağı düşə bilər – müharibədən əvvəl təxminən 145 milyon nəfər idi. Yüz minlərlə insan ölkəni tərk edib. Strateji və Beynəlxalq Araşdırmalar Mərkəzinin son hesabatına görə, döyüş meydanında 325 min hərbçi həlak olub.

Müstəqil "Chronicles" layihəsinin sorğusu göstərib ki, 18–29 yaş arası rusiyalıların 59%-i Putinin təyin etdiyi məqsədlərə çatmadan qoşunları çıxarmağa səs verərdi (ümumi respondentlər arasında 42%). Təxminən yarısı gənc respondent Telegram məhdudiyyətlərini ifadə azadlığının pozulması kimi qiymətləndirib.

Müharibənin ilk illərində böyük hərbi xərclər iqtisadi böyüməyə səbəb oldu, bu da Qərbin gözləntilərinə zidd idi. İndi isə iqtisadiyyat yavaşlayır: hökumət xərcləri azaldır, əmək bazarında gərginlik artır, vergilər yüksəlir.

Prokopenko qeyd edib ki, faktiki olaraq "hərbi sahə və ya sosial həyatın dəstəklənməsi ilə əlaqəsi olmayan bütün xərclər dayandırılıb”. Əsas vəsaitlər sanksiyaların aşılması və "həyat adi qaydada davam edir” illüziyasının saxlanmasına yönəldilir, inkişaf üçün investisiyalar yerinə yetirilmir. Hətta sanksiyalar yumşaldılsa belə, müharibə iqtisadiyyatının ləğvi çətin olacaq.

"Bu, Rusiya iqtisadiyyatının struktural dəyişməsi, onun modeli, geri qaytarmaq asan deyil. Mümkün deyil deyil, amma asan deyil”, deyə Prokopenko yekunlaşdırıb.

"Fortune" yazır ki, Rusiya Ukraynaya qarşı işğaldan dörd il sonra iqtisadiyyat "ölüm zonasına” daxil olub. Hələ dərhal çökmə həddində deyil, amma ÜDM-in artımı dayandırılıb, neft gəlirləri Qərb sanksiyaları fonunda yarıbayarı azalıb, büdcə kəsiri isə ehtiyatları sürətlə tükədir.

2025-ci ildə Rusiya federal büdcəsinin kəsiri ÜDM-in 2,6%-ni təşkil edib. Həmçinin, 2025-ci ildə neft və qaz satışından gəlirlər 8,48 trilyon rubla (111,2 mlrd $) düşüb, bu 2024-cü ilin 11,13 trilyon rubl (146 mlrd $) göstəricisindən təxminən 24% azdır.

Aydın