Qaynarinfo xəbər verir ki, "The Telegraph” qəzeti Ukraynanın üç regionunda 51 uşaqla danışaraq onların Rusiya tərəfindən genişmiqyaslı işğal başlayandan bəri qarşılaşdıqları fiziki və psixoloji travmalar barədə məlumat verib.

"Son beş həftə ərzində "The Telegraph"a özünə zərər verən, yuxu pozuntularından əziyyət çəkən, sidik qaçırma, panik atak, zorakılıq, emosional partlayışlar və demək olar ki, tam səssizliklə xarakterizə olunan uşaqlar barədə məlumatlar daxil olub. Hamıda ortaq olan məsələ davamlı yorğunluq idi – müharibənin yaratdığı səs-küy, hava həyəcanı siqnalları və partlayışlar səbəbindən yuxusuz qalmaq. Bir çoxu ölüm və dağıntı xatirələrindən əziyyət çəkir, deyə qəzet yazır.

BMT-nin məlumatına görə, Ukraynada hər üçüncü uşaq son dörd il ərzində kimininsə ölümünə və ya yaralanmasına şahid olub. Hər beşinci uşaq dost və ya qohum itkisi yaşayıb. Bəzi uşaqlar evlərinin duman və xarabalığa çevrildiyini görüb, bəziləri yetim qalıb, digərləri isə tərk edilib. Döyüş bölgələrindəki kiçik uşaqların 83%-i emosional stress və inkişaf ləngiməsi əlamətləri göstərir.

Bütün bu qış ərzində Rusiya Ukraynanın enerji infrastrukturasına amansız hücumlar edərək milyonlarla ukraynalını davamlı qaranlığa qərq edib. Yanvar ayı boyunca məktəblər işıqsız və istiliksiz qaldığı üçün praktiki olaraq bağlı olub. Nadir günlərdə isə dərslər bərpa olunanda müəllimlər uşaqları dərsdə yuxuya getdikləri üçün oyatmamağa göstəriş alıblar.

14 yaşlı Danilo deyir: "Gecə məni yalnız fiziki məşqlər isitməkdə kömək edir".

Onun sinif yoldaşı Anna isə partlayış eşidəndə elektrik pianinosunda yüksək səs ilə çalır: "Mən bombaları əllə dayandıra bilmirəm, ona görə də sadəcə oyun üçün istifadə edirəm".

Bununla belə, ukraynalı uşaqların yaşadığı travmaların böyük hissəsi və onların gələcək həyatına uzunmüddətli təsirləri hələ geniş şəkildə araşdırılmayıb.

Beynəlxalq hüquq fondu "Global Rights Compliance”in prezidenti Veyn Jordash bildirir: "Uşaqlara qarşı bu cinayətlər nəhəng və dağıdıcı miqyasda baş verir. Onların travması nəsillər boyunca hiss olunacaq".

Böyük şəhərlərdə bəzi psixoloji yardım mövcud olsa da, ölkə kənd bölgələrində terapevt və uşaq dəstək mütəxəssislərinin ciddi çatışmazlığı ilə üzləşir.

Rəsmi məlumatlara görə, hazırda Ukraynada 59 000 uşaq bioloji valideynsiz yaşayır, lakin real rəqəmin daha yüksək olduğu ehtimal edilir, çünki bütün uşaq evləri rəsmi qeydiyyata alınmayıb.

Bəxşiş təşkilatının humanitar bölməsinin rəhbəri Betan Lyuis deyir: "Ukrayna uşaqların psixi sağlamlığı baxımından gecikmiş partlayıcı bombaya məruz qalıb. Qorxu, köç və davamlı zorakılıq illəri travma yaratmış nəsil formalaşdırır və bu travma döyüş dayandıqdan sonra özü yox olmayacaq”.

Ukraynada demoqrafik vəziyyət

Rusiya tərəfindən genişmiqyaslı işğalın başlanmasından bəri Ukraynada doğum səviyyəsi kəskin şəkildə azalıb. Orta doğum göstəricisi – bir qadının ömrü boyu doğurduğu uşaqların sayı – 2021-ci ildə 1,22, 2025-ci ildə isə təxminən 1,00 olub. Birinci xanım Olena Zelenska dekabr ayında bu göstəricinin daha da aşağı – 0,8–0,9 uşaq/qadın olduğunu və vəziyyəti "kritik” adlandırıb.

Ukraynada potensial olaraq uşaq doğura biləcək çox qadın xaricə köçüb. Qalanlar isə müharibə və qeyri-müəyyənlik səbəbindən analığı tez-tez təxirə salır.

Aydın