Beynəlxalq alimlər qrupu ABŞ-ın Atlantik okeanındakı şərq sahilləri yaxınlığında genişmiqyaslı dənizaltı təmiz su rezervuarının mövcudluğunu təsdiqləyib. Təxminən 20 min il əvvəl formalaşmış bu yataqlar potensial olaraq Nyu-York kimi bir şəhəri yüzillərlə su ilə təmin edə bilər.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Daily Galaxy” yazır.

Atlantikin dibində təmiz suyun mövcudluğuna dair ilk işarələr ABŞ Geoloji Xidmətinin arxivlərində 60 ildən çox əvvəl qeydə alınıb. Həmin vaxt tədqiqatçılar Nyu-Cersi sahilləri yaxınlığında duzlu su altında anormal siqnallar müşahidə ediblər. Lakin məlumatlar qismən idi və ideya kontroversial görünürdü, buna görə də uzun illər ciddi şəkildə araşdırılmayıb.

Vəziyyət 2025-ci ilin yayında dəyişib. O vaxt qazma gəmisi həmin koordinatlara qayıdaraq dəniz dibindən 400 metrədək dərinlikdə çamur və gil qatları ilə izolyasiya olunmuş su keçirici üfüqlərin şaxələnmiş sistemini aşkar edib.

Tədqiqatlar 2025-ci ilin may-avqust aylarında IODP-NSF Expedition 501 çərçivəsində aparılıb. Komanda "L/B Robert” gəmisində işləyərək Massaçusets sahilləri, o cümlədən Martas-Vinyard və Nantaket adaları yaxınlığında üç test quyusu qazıb.

Ümumilikdə 13 min qalondan çox su götürülüb. Analizlər göstərib ki, böyük bir az duzlu su rezervuarı mövcuddur. Sahilə yaxın Nantaket ərazisində duzluluq yalnız bir hissə minə nisbətində olub, bu da içməli su standartlarına uyğundur. Daha uzaq ərazilərdə duzluluq 17-18 hissə min təşkil edirdi ki, bu da dəniz suyundan təxminən iki dəfə azdır.

Expedisiyanın həmsədri, Kolorado Mədənçilik Məktəbinin geofizika professoru Brendon Duqan bildirib ki, təmiz su həm dəniz, həm də quru təbəqələrində mövcuddur ki, bu da onun formalaşma şərtlərini daha yaxşı başa düşməyə kömək edir.

İlk izotop və qaz analizlərinə görə, rezervuar son buz dövründə, təxminən 20 min il əvvəl formalaşıb. O vaxt dəniz səviyyəsi xeyli aşağı idi və qitə şelfi açıq vəziyyətdə idi.

Böyük buzlaqlar regionu örtmüşdü və onların kütləsi ərimiş suları süxurlara sıxaraq dərinliklərə itələyirdi. Buzlaqlar geri çəkildikdə və okean səviyyəsi qalxdıqda ərazi su altında qaldı, dəniz gil qatları isə su keçirici üfüqləri "möhürləyərək” onları minilliklər boyu duzlu sudan izolyasiya etdi.

Alimlər hesab edirlər ki, mənbə yalnız buzlaqlardan ərimiş su olmayıb, həm də buzlağın qarşısında yığılan atmosfer yağıntıları ola bilər.

Su sənayeləşmədən əvvəl izolyasiya olunduğundan müasir sənaye çirklənmələrini ehtiva etmir. Florida Beynəlxalq Universitetinin professoru Rene Prays bildirir ki, suyun yaşı yüzlərlə və ya min illərlə ölçülürsə, o sənaye çirklənmələrindən azaddır.

Lakin tam izolyasiya həm də o deməkdir ki, su ətraf süxurlardan minerallarla zənginləşmiş ola bilər. Delaver Ətraf Mühit İnstitutunun direktoru Holli Maykl xəbərdarlıq edib ki, əlavə təmizlənmədən bu su içməyə yararlı olmaya bilər, çünki həll olunmuş maddələrin miqdarı yüksəkdir. Ancaq mövcud texnologiyalar bu problemi həll etməyə imkan verir.

Rezervuar ABŞ-ın istisna iqtisadi zonası daxilində, sahildən 3-200 dəniz mili arasında yerləşir. Rəsmi olaraq federal hökumətin bu zonadakı resurslar üzərində suveren hüquqları var, lakin qanunlar dəniz dibindən təmiz su çıxarılmasını nəzərdə tutmayıb.

Hazırda həm xüsusi icazələr, həm ekoloji prosedurlar, həm də bu fəaliyyəti tənzimləyən dəqiq normativlər mövcud deyil. Duqan bildirib ki, federal sularda su ehtiyatlarının idarə olunması üçün yeni siyasət hazırlanmalıdır, çünki elm hüquqi tənzimləmədən irəlidədir.

Hətta hüquqi məsələlər həll olunsa da, texniki çətinliklər qalır. Rezervin ümumi həcmini qiymətləndirmək üçün süxurların keçiriciliyi, çöküntülərin tərkibi və formasiya daxilində hidravlik əlaqələr modelləşdirilməlidir. Bu formasiya Nyu-Cersi sahillərindən Men ştatına qədər uzana bilər.

Bundan əlavə, çıxarma texnologiyası xüsusi həllər tələb edir. Adi yeraltı su nasosları dəniz şəraitinə birbaşa tətbiq oluna bilməz. Çöküntülərin çökməsi, yuxarıdan duzlu suyun qarışması və dəniz ekosistemlərinə təsir nəzərə alınmalıdır.

Ekspedisiyada qazılan quyular müvəqqəti olub və iş bitdikdən sonra öz-özünə möhürlənib. Kommersiya çıxarışı üçün daimi infrastruktur tələb olunacaq ki, bu nəticələr indiyə qədər belə miqyasda modelləşdirilməyib.

Əgər proqnozlaşdırılan həcm təsdiqlənərsə, rezervuar ABŞ-ın şərq sahillərində sıx məskunlaşmış bölgə üçün strateji su mənbəyi ola bilər. İlkin qiymətləndirmələrə görə, onun potensialı Nyu-York ölçüsündə bir şəhəri təxminən 800 il su ilə təmin etməyə yetərlidir.

Aydın