Əgər uçuş marşrutlarını göstərən tətbiqlərdə Avropadan Asiyaya və ya Yaxın Şərqdən Uzaq Şərqə istiqamətləri izləsəniz, Çinin cənub-qərbində təyyarələrin sanki yan keçdiyi bir ərazi görərsiniz. Marşrutlar düz xətt əvəzinə dolanır. Bu, nə texniki səhvdir, nə də təsadüf - söhbət Tibetdən gedir.

Tibet üzərindən uçuşlardan niyə qaçılır?

Qaynarinfo xəbər verir ki, Tibet yaylası sadəcə yüksək dağlar deyil, sözün əsl mənasında "dünyanın damı”dır. Bu ərazi həm sahəsinə, həm də hündürlüyünə görə planetdə birincidir — orta hündürlük təxminən 4500 metrdir. Müqayisə üçün qeyd edək ki, Avropadakı xizək kurortlarının çoxu 2000 metr yüksəklikdə yerləşir.

Yaylanın cənub sərhədində hündürlüyü 8849 metr olan Everest yerləşir. Onun ətrafında isə 8000 metrdən yüksək daha səkkiz zirvə və 7200 metrdən yuxarı yüzlərlə dağ mövcuddur. Bu, faktiki olaraq bütöv bir "daş qitə”dir.

Buna baxmayaraq, müasir sərnişin təyyarələri adətən 9000–12 000 metr yüksəklikdə uçur. Yəni texniki baxımdan dağların üzərindən keçmək mümkündür. Lakin buna baxmayaraq, aviaşirkətlər Tibet üzərindən uçuşlardan qaçır.

Əsas risklər

Təyyarələrin bu marşrutdan istifadə etməməsinin bir neçə səbəbi var:

Dağlara təhlükəli yaxınlaşma — marşrutdan kiçik yayınmalar belə təyyarəni zirvələrə həddindən artıq yaxınlaşdıra bilər.

Təcili eniş üçün uyğun yerlərin olmaması — ərazi əsasən qayalıqlar, buzlaqlar və dar silsilələrdən ibarətdir. Yeganə beynəlxalq hava limanı Lhasada yerləşir və 3569 metr yüksəklikdədir.

Təzyiq itkisi zamanı risk — kabin təzyiqi azaldıqda pilotlar 3000–4000 metrə enməlidir. Tibetdə bu, birbaşa dağ relyefinə daxil olmaq deməkdir.

Mühərrik nasazlığı — mühərriklərdən biri sıradan çıxarsa, təyyarə 2000–6000 metr hündürlüyə enməlidir ki, bu da dağlıq ərazidə ciddi təhlükə yaradır.

Güclü turbulensiya — dağlarla toqquşan hava axınları "dağ dalğaları” yaradır və təyyarəni qəfil yüzlərlə metr aşağı sala bilər. Qışda bu zonalar yüzlərlə kilometrə yayıla bilər.

ETOPS məhdudiyyətləri

Əlavə olaraq, aviasiyada "ETOPS” qaydaları (Extended-range Twin-engine Operational Performance Standards) mövcuddur. Bu qaydalara görə, iki mühərrikli təyyarə istənilən anda 60, 120 və ya 180 dəqiqəlik uçuş məsafəsində uyğun hava limanına yaxın olmalıdır. Tibet bölgəsində isə belə aerodromların sayı çox azdır, bu səbəbdən bu tələbi yerinə yetirmək çətindir.

Lhassa hava limanının xüsusiyyətləri

Lhasadakı Qonqqar hava limanı dünyanın ən yüksəkdə yerləşən hava limanlarından biridir. Lakin burada uçuşlar çətin şərtlərdə həyata keçirilir. Səthin yüksəkliyi səbəbindən hava seyrəkdir, mühərriklərin gücü azalır və təyyarələrə qalxış və eniş üçün daha uzun məsafə tələb olunur.

Bu şəraitdə yanacaq sərfiyyatı artır, çünki havanın sıxlığı dəniz səviyyəsi ilə müqayisədə təxminən 65% təşkil edir. Bu da qanadın qaldırıcı qüvvəsinə təsir göstərir. Nəticədə, Lhasaya yalnız müəyyən tip təyyarələrin uçuşuna icazə verilir.

Aydın