İlon Maskın liderliyinin psixoloji mexanizmləri uzun müddətdir ki, analitikləri və təşkilati psixoloqları maraqlandırır. İndi isə on ildən çox əvvəl keçmiş həyat yoldaşı Castin Maskın dediyi sözlər milyarderin qərar qəbuletmə tərzinə işıq saldığı üçün yenidən diqqəti cəlb edir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, 2014-cü ildə TEDx çıxışında Castin Mask uğur trayektoriyasını müəyyənləşdirməyə kömək etdiyinə inandığı bir davranış prinsipini vurğulayıb: şüurlu və tez-tez "yox" demək bacarığı. "Indian Defense Review" yazır ki, onun hesabatında Maskın eyni anda bir neçə riskli müəssisəyə diqqət yetirmək qabiliyyətinin əsası bu vərdişi təşkil edir.

Bu mövzuya yenidən marağın artması rəhbərlərin dözümlülüyü və mürəkkəb sahələrdə onların kognitiv resursları barədə geniş müzakirələrlə üst-üstə düşür. "Tesla", "SpaceX", "xAI" və "Neuralink" kimi şirkətlərin avtomobil, kosmos və süni intellekt sahələrində eyni anda fəaliyyət göstərməsi Maskın məlumatı necə süzgəcdən keçirdiyi və diqqətini necə yönəltdiyi sualını aktuallaşdırır.

Fokuslanmış rədd etmə arxitekturası

Castin Mask TEDx çıxışında izah edib ki, keçmiş həyat yoldaşı vaxtını və enerjisini qorumaq üçün məqsədlərinə xidmət etməyən xahişləri rədd edirdi. O bildirib: "O, vaxtını, diqqətini və enerjisini tələb edən insanlara "yox" deyirdi".

Bu, onun sözlərinə görə, sadəcə geri çəkilmək deyildi, əksinə məhdud resurslarını qorumaq və əsas məqsədlərə yönəltmək üçün düşünülmüş strategiya idi. "O, resurslarını qorumaq və onları şəxsi məqsədlərə yönəltmək üçün "yox” deyirdi", deyə o əlavə edib. Bu yanaşma davranış elmlərində tətbiqi "qarşıdurma psixologiyası” (opposition psychology) kimi tanınır, burada rədd etmə uzunmüddətli ambisiyaları qorumaq üçün proaktiv alət rolunu oynayır.

Bu davranış yüksək səmərəliliyə malik rəhbərlərin məlumat axınını məhdudlaşdırmaq və əhəmiyyətsiz qarşılıqlı təsirləri aradan qaldırmaqla "kognitiv keçid qabiliyyətini” qoruması barədə müasir tədqiqatlarla üst-üstə düşür. Məntiq sadədir: mürəkkəb sahələrdə az diqqət yayındırıcı amil daha yüksək dəqiqlik və nəticə deməkdir.

Digər nümunələr

Uorren Baffet tez-tez vurğulayır ki, onun əsasən boş təqvimi aydın düşünməsinə kömək edir. Stiv Cobs 2000-ci illərdə müsahibələrində "tez "yox”, gec "bəli” demək” prinsipini "Apple"ın məhsul intizamının əsası kimi təqdim edib. Bu prinsiplər göstərir ki, qərarların keyfiyyəti yalnız intellektdən deyil, həm də məlumat səs-küyünü süzgəcdən keçirmə bacarığından asılıdır.

Uşaq dövründə formalaşan instinkt

Castin Maskın fikrincə, "yox” demə bacarığı uşaq yaşlarında formalaşır. O qeyd edib ki, "qarşıdurma” 18 aylıqdan 3 yaşa qədər dövrdə uşaqların avtonomluğunu təsdiqləməsi ilə ortaya çıxır. Sonradan bu instinkt bir çox mədəniyyətlərdə, xüsusilə sosial harmoniyanın qiymətləndirildiyi yerlərdə, basdırılır. Böyüklər güzəşt etməyi şəffaflıq və şəxsi sərhədlərdən üstün tutmağı öyrənirlər.

İş prinsiplərinə transformasiya

İlon Maskın bu instinkti şirkətlərində əməliyyat prinsiplərinə çevrilib. "SpaceX"də keçmiş mühəndislər və menecerlər optimallaşdırılmış ünsiyyət kanallarını və qısa iclasların üstünlüyünü qeyd ediblər. "Tesla"nın daxili sənədləri isə şirkətin missiyaya uyğun və sürətli iterasiyalara fokuslanmış strukturunu göstərir.

İnstitusional fokus və strateji filtrasiya

Bu davranış xüsusiyyəti şəxsi məhsuldarlıqdan kənara çıxır. Yüksək riskli və kapital tələb edən sahələrdə yayındırıcı amilləri aradan qaldırmaq layihələrin müddətinə, AR-GE nəticələrinə və sistemlərin etibarlılığına birbaşa təsir edir. "SpaceX"də sürətli buraxılış tempi və vertikal inteqrasiya seçici prioritetləşdirməyə yönəlmiş korporativ mədəniyyəti yaradır.

"Tesla"da iş prosesləri məhsul dövrləri ilə sıx bağlıdır. İşçilər tez-tez qeyri-əsas tapşırıqları təxirə salmağa təşviq olunur. Bu praktikalar rəhbərlik modelləri ilə üst-üstə düşür: yayındırıcı faktorlar yan təsir deyil, ölçülə bilən səmərəsizlik kimi qəbul edilir.

Castin Maskın verdiyi insight indi İlon Maskın şirkətlərində əməliyyat mədəniyyətinə daxil edilmiş prinsiplərdir. Xarici tələblərə reaktiv cavab vermək əvəzinə, komandalar məhdudlaşdırıcı "yox” nöqtələri çərçivəsində fəaliyyət göstərir. Hər bir rədd qərarı daha yüksək səviyyəli tapşırıqlar üçün yer yaradır.

Bu geniş davranış modeli, "qarşıdurma psixologiyası”, yetkinlərin sərhədlərini qorumaq üçün alət kimi qəbul olunur və liderlik, danışıqlar və diqqət tələb edən rollarda tətbiq olunur.

Aydın