Mərakeşdə aşkar edilən qədim mikrob koloniyalarının fosilləşmiş izləri alimlərin həyatın ən qədim formalarının axtarışını daha dərin və qeyri-sabit ərazilərə doğru genişləndirməli olduqlarına işarə edir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Live Science” yazır.

Mərkəzi Yüksək Atlasda tapılan qırışlı fosil strukturlar turbiditlər üzərində qeydə alınıb. Turbiditlər sualtı sürüşmələr nəticəsində yaranan çöküntülərdir. Alimlər bu izlərin məhz belə süxurlarda aşkar edilməsinə təəccübləniblər, çünki müasir mikrob icmalarının əksəriyyəti dayaz sularda inkişaf edir və burada fotosintez edən bakteriyalar dalğalardan keçən işıqdan enerji ala bilirlər.

Mərakeşdəki turbiditlər isə təxminən 180 milyon il əvvəl, su səthindən ən azı 180 metr dərinlikdə formalaşıb. "Qırışlı strukturlar belə dərin dəniz mühitində olmamalıdır”, deyə Ostində yerləşən Texas Universitetinin geobioloqu Rouen Martindeyl bildirib.

O, bu qeyri-adi tapıntını təsvir edən və "Geology” jurnalında dərc olunan elmi məqalənin aparıcı müəllifidir. Alim Mərakeşin Dades vadisində qədim rifləri araşdırarkən fosillərlə demək olar ki, sözün əsl mənasında rastlaşıb. Gəzinti zamanı ayaqlarının altında nazik qumdaşı və aleurit üzərində dalğaya bənzər qırışlı strukturlar görüb.

Maraqlıdır ki, bu qırışlı strukturlar adətən gölməçələrdə, okeanlarda və digər su hövzələrində çöküntülər üzərində formalaşan fotosintez edən mikrob matlarının izlərinə bənzəyir. Lakin bu cür fosillər əsasən 540 milyon ildən daha qədimdir, çünki zamanla heyvanların fəaliyyəti nəticəsində incə naxışlar silinir. 540 milyon il əvvəldən öncə isə heyvanlar çox az olub.

Alimlərin bildirdiyinə görə, bu fosillər fotosintez edən orqanizmlərə aid ola bilməzdi, çünki həmin dərinlikdə suya çox az işıq nüfuz edirdi. Bununla belə, kimyəvi analiz süxur qatlarında yüksək karbon miqdarını ortaya qoyub. Bu isə qırışların canlı orqanizmlər tərəfindən yaradıldığını göstərir. Məqalədə qeyd olunur:

"Bu həyat formaları böyük ehtimalla xemosintetik olub, yəni enerjini günəş işığından deyil, kimyəvi reaksiyalar vasitəsilə əldə ediblər”, deyə Martindeyl və onun həmkarları yazır. Onların qida mənbəyi kükürd və ya digər kimyəvi birləşmələr olub. Bu gün xemosintetik mikrob matları kontinental şelflərdə, yəni sualtı sürüşmələrin və turbiditlərin baş verdiyi ərazilərdə formalaşır.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu sürüşmələr mikrobların inkişafına imkan verən dövrü prosesdə həlledici rol oynayıb. Materikdən dərin okeana doğru hərəkət edən sürüşmələr üzvi materialı özü ilə aparır, bu material parçalanaraq metan və ya hidrogen sulfid kimi birləşmələr yaradırdı. Bu maddələr xemosintetik həyat üçün əlverişli qida mənbəyi idi. Sürüşmələr arasındakı fasilələrdə mikrob örtükləri inkişaf edir, bəzən növbəti palçıq axını ilə yuyulub aparılır, bəzi hallarda isə izləri qorunub saxlanırdı.

Bu kəşf göstərir ki, alimlər qırışlı strukturların izlərini yalnız dayaz sulu mühitlərdə deyil, ilkin olaraq daha dərin sularda formalaşmış süxurlarda da axtarmalıdırlar. Bu yanaşma ən qədim xemosintetik orqanizmlər haqqında əlavə məlumat əldə etməyə imkan verə bilər.

"Qırış formalı strukturlar həyatın erkən təkamülünə dair son dərəcə mühüm sübutlardır”, deyə Martindeyl əlavə edib.

Aydın